IBM Quantum System Two ordenagailua duela bi hilabete instalatu zen Donostian, eta Europako indartsuena dela uste da. Aurreikuspenen arabera, 2026ko urtarrilean gaitasunaren %50era iritsiko da, eta urte horretan azpiegitura horren hedapena areagotuko da, hamar ikerketa-proiektu inguru hartzen baititu.
Ordenagailu honek, konputazio klasikoak konpondu ezin dituen arazoak konpontzeko gai denak, esparru zientifiko eta ekonomiko ia guztietan inoiz ikusi ez diren aldaketak iragartzen ditu, eta hainbat arlotan aplikatzen dira, hala nola farmakoen, materialen eta baterien garapenean, komunikazio-sistemetan, bankuetako arrisku-zorroetan eta iraunkortasun-estrategia handinahienetan.
Ezinezkoa dena posible egitea
Besteak beste, superordenagailu horrek satelite-irudien bost hamarkada prozesatu ditzake NASAn, eta horrek aukera emango luke lurralde-lerroak eta metano-hodeiak nola mugitzen ari diren jakiteko edo baso-masa nola galtzen den ulertzeko.
Teknologia kuantikoak, hasiberriak izan arren, ainguraketa sendoa du Euskal Herrian, Basque Quantum aliantzaren bidez. Aliantza horretan IBMk, Eusko Jaurlaritzak eta hiru aldundiek parte hartzen dute, zientzia , teknologia eta berrikuntzako euskal ekosistema osoarekin batera, Euskadi munduan erreferente izan dadin arlo horretan.
Estrategia horren guztiaren zuzendari zientifikoak, Javier Aizpurua fisikari ospetsuak, Donostia International Physics Centerreko Ikerbasque ikerketako irakasleak, azaldu duenez, IBM Quantum System Two delakoak bere gaitasunaren %25ean funtzionatzen du dagoeneko, euskal sarea "puntako ikerketako" hamar bat proiektu zenbatzen hasi baita.
"Era guztietako proiektuak dira", eta molekulen propietate elektronikoen tratamendutik adimen artifizialaren azeleraziora arte hartzen dute, tratamendu klinikoak hobetzeko, baita mutazio genetikoen analisia ere, bat gaiztoa edo onbera den zehazteko eta energia altuen fisika simulazioak egiteko, zehaztu duenez.
Sartzeko itxaron-zerrenda
Aizpuruak aurreratu du ordenagailua nazioarteko komunitateari zabalduko zaiola, eta, hain zuzen ere, "hori egiteko bidean" dagoela, baina azpimarratu du beti "ainguraketa" baten bidez izango dela; izan ere, helburua da sarbide hori lankidetza proiektuen eta Europako partzuergoen esparruan egitea.
System Two-ra sartzeko itxarote-zerrendan Euskadiko hainbat startup eta nazioko zein nazioarteko konpainia ere badaude, sartzeko atzerako kontutik gertu daudenak.
Izan ere, "datozen egun edo asteetan" enpresentzako sarbide-protokoloa ezarriko da, eta Basque Quantumeko batzorde zientifikoari aurkeztu beharko zaion proiektu bati lotuta egon beharko du.
"Guk proiektuak aztertuko ditugu eta haien interesaren arabera emango diegu sarbidea. Ez diegu bidea emango enpresei begiak estalita", azpimarratu du Aizpuruak, eta hemendik urte amaierara bitartean bospasei konpainia "kubita asko" behar dituzten proiektuak garatzen hasiko direla aurreikusi du.
Donostiako aparatu erraldoia ad hoc eraikitako eraikin berri batean dago, makinaren tripak tenperatura oso baxuetan mantentzeko gai dena –273 gradu zero azpitik–, eta gaur egun gaitasunaren %25ean funtzionatzen du, baina, aurreikuspen horien arabera, %50era irits liteke 2026ko urtarrilean, ondoren "goranzko lerro" bat hasteko, betiere prestakuntza-ibilbideak garatzeko tartea utziko duena.
2026an, erabateko erabileratik gertu
"Espero dugu 2026aren amaierarako ia erabat erabiltzea" ordenagailu kuantiko bat, Aizpuruaren arabera, "indar handiz" abiatu dena.
Fisikariak, kimikoak, ingeniariak edo matematikariak, Aizpuruaren arabera, teknologia kuantikoak garatzeko beharrezkoak izango diren profiletako batzuk baino ez dira, beren magia eremu askotan egin dezaketenak, eta batzuek aro berri bat irekitzea ere aurreikusten dute.
"Konputazio aro berriko atea jotzen ari gara, 'toc, toc' eginez eta gauza oso baliagarriak eta konparagarriak lortuz, jakina, kalkulu klasiko sofistikatuenekin eta baita zertxobait hobeagoekin ere", esan du fisikari honek, "jokoaren arauak aldatuko dituen abantaila disruptiboa" haztatzeko oraindik "urte gutxi batzuk" beharko direla uste baitu.
2022ko Euskadi Ikerketa Saria jaso duen zientzialari honek Euskadin aurretik zegoen ezagutza zientifiko eta teknologikoko ekosistema nabarmentzen du, "teknologia kuantikoetan munduko erreferente izateko ahalmena eta zumeak" dituelako.
IBM System Two, zalantzarik gabe, euskal milia kuantikoaren giltzarria da; izan ere, informatikari erraldoiaren sistema kuantiko modular aurreratuena da, Europan instalatutako lehena eta Estatu Batuetatik kanpoko bigarrena, Kobeko (Japonia) sistemarekin batera.
