'Gaitzaren loreak' obra euskarara itzuli du Patxi Apalategik

02.05.2020 | 12:27
Charles Baudelaire, 'poeta madarikatua' (Paris, 1821-1867).

Frantziar poeta, kritikari eta itzultzailea izan zen Charles Pierre Baudelaire (Paris, 1821-1867). Le poèt maudit, "poeta madarikatua" ezizenez izan zen ezaguna, ustez, bizitza bohemioa eta gehiegikeriaz beterikoa izan baitzuen, eta bere obran munduarekiko antzematen zuenikuspegi negatiboa islatu baitzuen. Hartatik, sinbolismo frantseseko poetarik nabarmenena kontsideratu zuten idazle paristarra. Haren lan gorenak Gaitzaren loreak (izenburu originala, Le Fleurs du mal) hartu zuen izena.

"Madarikazioaren olerkien antologia" gisa ezagutzen da ere Baudelairek 1857an argitara eman zuen poemen bilduma hura, sinbolismo eta dekadentzia frantsesaren garaiko obra mugarria, baina baita edertasunaren olerkien bilduma ere, orduko ideia erromantikoaren iraultzaren bide-orria idatzi baitzuen poeta frantsesak. 1840tik 1857ra arteko bere produkzio guztia bildu zuen bilduma hartan: pobrezia, gaupasak, drogen gozoa, naufragioak€ Eta hori guztia, beti zuzen agertu beharra zuen gizarte baten aurrean.

Balea Zuria poesia argitaletxeak euskarara ekarri du Baudelaireren maisulan hori lehen aldiz, Patxi Apalategiren itzulpenaren bidez.

MODERNITATEAREN AITZINDARI Charles Baudelairek XIX. mendeko Parisko eszena artistikoko auzo zikin eta ilunak hartu zituen oinarri Gaitzaren loreak idazteko, baita horietan murgildu ere. Hilzorian zegoela iruditzen zitzaion errealitate batetik ihesi, gaiztakeriaren, gaixotasunaren, heriotzaren eta groteskoaren esentzia bilatzera eraman zuten idazlea gizatasun modernoak berak, eta bere arinkeriak.

Baudelaireren garaiko ordena sozialak eta moralitateak erabat neurriz kanpokotzat hartu zituen idazlearen portaerak eta heriotzaz, maitasunaz eta gaizkiaz maiz azaltzen zituen iritziak. Izan ere, konbentzioen kontrakoa zen bera, berdin zuen hauek sozialak edo artistikoak izan. Aipatutako guztia, bere lan poetikoaren bidez nabari daiteke, eta Gaitzaren loreak poesia modernoaren maisulanak horiek guztiak bildu zituen. 1857an Baudelairek argitaratu zuen lanak eskandalu handia eragin zuen, eta epaiketa bati aurre egin behar izan zion bere idazkiengatik. Zigor ekonomikoaz gain, idazlearen olerkietako batzuk ia mende batez zentsuratuak izan ziren.

Apalategiren aburuz, "kondena horrek ongi islatzen du garai hartako moralitatearen neurria". Itzultzaileak dio Gaitzaren loreak lanak "estetika berri bat" azaleratu zuela poesia moldeetan: "Edertasuna eta bikaintasuna, hizkuntza poetikoaren bidez landuak, eta errealitaterik hutsalenetik jaioak. Epaiketa baten arriskuri aurre egin behar zion poesia plazaratu zuen berak, eta arauak hausteko Baudelairek erakutsitako ausardia adierazten du horrek. Erromantizismoaren edertasun idilikoaz gain, gizartearen itxurakeriazko jarrera perfektua ere hautsi zuen idazleak".

Erromantikoek ziotenaren kontra, behin eta berriz aipatzen zuen Baudelairek adimenak ezinbesteko garrantzia zuela sormen artistikoan. Haren ustez, zentzumenek inkoherentetzat hartzen duten unibertsoa ordenatu eta bildu behar du poetaren irudimenak. Horregatik, Baudelaireren poesia sinbolismoaren sorreran bertan kokatzen da, sentimenaren eta kontzientziaren hitz ezkutukoenak berreskuratzeko ahalmena erakutsi baitzuen.

POEMA BAKARRA Liburu osoa, zentsuratutako olerkiak barne, hurrengo hamarkadan agertu zen plazara, 151 olerkirekin. Egileak, baina, poema bakar baten gisan defendatzen zuen, edertasun ideal baten bilaketatik errebeldiara eta gizakiaren alde ilunetara egindako bidea bezala. Obraren jatorrizko egiturari jarraitu dio Apalategik ere, baina ohiko zazpi atalez gain —Irakurleari; Spleen eta ideala; Koadro paristarrak; Ardoa; Gaitzaren loreak; Errebolta; eta Heriotza—, beste hiru ere badakartza Balea Zuriaren argitalpenak: Kondarrak; Pieza kondenatuak eta Galaniak.

Patxi Apalategiren itzulpenari esker, lehen aldiz irakur dezakegu osorik eta euskaraz BaudelairerenGaitzaren loreak liburua. Aurretik, baina, baziren dozena bat olerki itzuliak eta euskaraz plazaratuak, Arestik, Lauaxetak, Sarrionandiak eta beste zenbaitek ekarriak