Euskadi nahi ez den bakardadearen mapetako lehen postuetan dago. Arazo hori Gabonetan ikusten da gehien, eta aspalditik ari da arazo horren aurka lanean hiru lurraldeetan.

Padre Ángel y Mensajeros de la paz Gizarte Fundazioak egindako azken txostenaren arabera, euskal herritarren %10,4k (Estatuko hirugarren erkidegoa) isolamendu maila handia dute, eta 2024ko Nahi gabeko Bakardadearen Barometroak ehuneko hori %14,5era igotzen zuen.

Errealitate horrek biztanleriaren ehuneko handi bati eragiten dio, eta prebalentzia handiagoa du emakumeen eta gazteen kasuan.

Bizkaiaren kasuan, Aldundiak iaz estrategia bat jarri zuen abian gizarte-ehunaren eta udal-planen bidez politika komunitarioa bultzatzeko.

'BizkaiSare 2030' izenekoa, foru erakundeak gizarte sektoreko erakundeekin lankidetzan dihardu, nahi ez den bakardadearen aurka borrokatzen duten proiektuak eta programak garatuz.

10.000 bizkaitar inguru hunkitzeko asmoz, Aldundiak milioi bat euro baino gehiago bideratu zituen adineko emakumeak, laguntza-sarerik gabeko gazteak, migratzaileak, indarkeria matxistaren biktimak edo desgaitasuna duten pertsonak lehenetsi dituzten 18 proiektutara.

Ermua, Zalla edo Leioa izan ziren estrategia bat garatu zuten lehen herriak, hogei bat erakunderen inplikazioarekin kafe komunitarioetatik kirol jardueretara, antzerkira edo laguntza pertsonaletara jarduerak antolatzea errazten duena.

Foru Aldundiak programen aurrerapena baloratu du. Programa horiek Gurutze Gorriaren moduko erakundeek garatutako jarduerekin osatzen dira. Izan ere, Gabonetako jaietan, bakarrik dauden adinekoei laguntzeko, telefono bidezko harremanak sendotuz eta behar emozionalak hautemanez, dei kanpainak areagotu ohi dituzte.

Bizkaian ere, 'Utopia Isila Week' ekimena egin da lehen aldiz hilabete honetan, eta Bizkaiko 25 jatetxetako menua eskaini die bakarrik dauden 100 laguni.

Araba

Bestalde, 'Euskadi lagunkoia berria' da Eusko Jaurlaritzak zahartze osasuntsu eta aktiboa sustatzeko duen estrategia babesten duen aterkia, urtero 180.000 euro inguruko aurrekontuarekin.

Urtero aldatzen da fokua, eta 2024an nahi gabeko bakardadearen aurkako borroka izan zen eskualde honetan: 65 urtetik gorako pertsonen %31 bakarrik bizi dira, %26,6 bakarrik sentitzen dira, eta %4k diote astero ez dutela harremanik etxetik kanpo bizi diren pertsonekin.

Datu horien gainean oinarritu ziren iaz 86 udalerrik parte hartzen zuten lanak, Itziar de la Peña Eusko Jaurlaritzako Hirugarren Sektorearen Sustapenerako zuzendariak EFE agentziari azaldu dionez.

Herri bakoitzera egokitutako proiektu komunitarioak eta boluntarioak dira oinarria. Gida batean 'jardunbide egokiak' kontsulta daitezke, hala nola tailerrak eta irakurketa taldeak, egoitzetako laguntza eta abar.

Horien guztien artean, De la Peñak 'Farmazia lagunkoiak' ekimena nabarmendu du. Ekimen horretan, adineko pertsonak maiz joaten diren espazio gisa duten potentzialtasuna aprobetxatzen da, arazoak "entzuteko eta detektatzeko" gune bihurtzeko.

De la Peñak aitortu du Gasteizkoa udal aktiboenetako bat dela, eta arlo horretan ibilbide luzeagoa duela, adinekoentzako zerbitzuen sare batekin, urtarrilean topagune berri bat izango duena, oraingoan 55 urtetik gorako LGTBQ+ herritarrentzat.

Udal honek adin goiztiarragoetara zabaldu du bere sarea, eta sentsibilizazio kanpaina bat jarri du abian, adin gazteagoetan nahi ez den bakardadea detektatzeko eta prebenitzeko.

Arabako Aldundiak, bere aldetik, 'Araba a punto' programa propioa du, 100.000 eurokoa, lurraldeko udalerrietan banatutako tailer eta jarduerekin, eta mapa interaktibo batean jasotzen dira, non baliabide guztiak kontsulta daitezkeen.

"Sareak ehuntzera eta pertsonen, eragileen eta erakundeen arteko elkarguneak iruntzera" bideratutako lan eredu bat da, adinekoek pairatzen duten nahi gabeko bakardadeari aurre egiteko, batez ere landa ingurune txikienetan, erakundetik EFEri azaldu diotenez.

Datorren urteari begira, Arabako hiriburuko Udalak bezala, foru erakundeak gazteenak azpimarratu nahi ditu, kasu honetan 13 eta 15 urte bitarteko ikasleak.

Horretarako, irakasleei zuzendutako 'Giltza Multzoa' gida editatu du, nerabeei nahi ez duten bakardadearen errealitatea identifikatu, ulertu eta aurre egiteko tresna sozioemozionalak helarazteko.

Gipuzkoa

Gipuzkoan, Hariak I. Jarduera Planaren bidez egiten zaio aurre nahi ez den bakardadearen arazoari. Plan hori Aldundiak jarri zuen martxan, Adinberri fundazioaren bidez, 2022an, Matia Fundazioak aurretik egin zuen diagnostiko batetik abiatuta.

Adinberriko iturriek EFEri azaldu diotenez, errealitate horri aurre egiteko, Hariak foru estrategiak (hariak, euskaraz) diziplina anitzeko hainbat jarduera aurreikusten ditu, osasuna, kultura edo hirigintza bezalako esparruetan.

2025 honetan dozena bat proiektu garatu dira, dirulaguntzen azken txandaz baliatzen direnak –lehen monografikoa, nahi ez den bakardadeari berariaz heltzen diona–, 800.000 eurorekin hornitua.

Proiektu horien artean, 'AuzoEkin' ekimena dago, Hondarribiko Udalarekin elkarlanean abian jarri dena, eta adinekoekin banaka parte hartzen duten auzo-zaindariak bilatzean datza.

Azpimarratzekoa da, halaber, 'Maitaro' proiektua, Itxaropenaren Telefonoa buru duena eta Donostia Unibertsitate Ospitaleak eta Donostiako Udalak osatzen dutena. Proiektu horrek eriondo unitateko iraupen luzeko pazienteei laguntza ematen die, eta, ondoren, jarraipena egiten die beren etxeetan.

Euskal Herriko Unibertsitateko eta Beasaingo Udaleko hogei bat arkitektura-ikasle eta ikertzailek 'Kalelagun' ekimena sinatu dute, herriko plaza bat bakarrik ez sentitzeko berariaz pentsatutako espazio publiko bihurtzea diseinatu duena.

Aurten abian jarritako ekimenetatik, nabarmentzekoa da, halaber, urrian Donostian Ados Teatroak estreinatu zuen '52 Hercios 'obra, orain Euskadin bira egiten ari dena.

Euskal konpainiak, muntaia honetan, bakardadeen gaiari heltzen dio ikuspegi eszenikotik, ekoitzi dituen mikrodokumental sortak egiten duen bezala.

Gabonetako jaietarako, Aldundiak 'Besarkaden jokoa' ekimen solidarioa jarri du martxan, opari-kutxa bat, "presak alde batera uzteko, sentitzeko eta maite ditugun pertsonak gogoratzeko" gonbidapenarekin. Dagoeneko salgai dago saltoki batzuetan, eta bildutako dirua Itxaropenaren Telefonoaren bi proiektutara bideratuko da.