Jarduera elektrikoa detektatu dute lehen aldiz Marteko atmosferan

Marteko atmosferan deskarga elektrikoak gertatzen dira, nahiz eta Lurreko tximisten oso desberdinak izan. Jarduera elektriko horrek zaildu egin lezake planetan iraganeko bizitza bilatzea eta eragina izan dezake esplorazio-misioetan.

Espainiak parte hartu duen ikertzaile talde batek, tartean Euskal Herriko Unibertsitatekoak (EHU), NASAren Perseverance roverrak Martzianoko bi urtez bildutako atmosferako soinuetan oinarritutako ikerketa bat argitaratu du Nature aldizkarian.

Aktibitate elektrikoa ez da Lurrean bakarrik gertatzen, Saturno eta Jupiter bezalako planetetan ere gertatzen da, baina orain arte ez da zuzenean frogatu Marten, nahiz eta horren gainean teorizatu zen.

Jarduera elektriko hori deskarga triboelektriko moduan detektatu da, “txinparta mikroskopiko” moduko batzuk, ilea eta metalezko ate bat ukitzen ditugunean sentitzen ditugun deskarga txikien antzekoak, azaldu du Astrobiologia Zentroko (CAB) Germán Martínez ikertzaileak.

Martinezek, ikerketaren sinatzaileetako batek, EFEri adierazi dio ezin direla alderatu Lurrean gertatzen diren izpiekin, “Marten detektatu ditugun txinpartak baino 200 milioi aldiz energetikoagoak baitira”, eta esan du handiena auto bat pizteko balio duena bezalakoa izango litzatekeela.

Marte oso planeta hautseztatua da, eta haize ekaitzak eta hauts zurrunbiloak ditu ezaugarri, deskarga elektriko horien oinarrian daudenak.

Haizeak hauts-partikulak altxatzen dituenean, partikula horiek elkarren artean marruskatzen dute, eta horrek eremu elektriko bat sortzen du, haustura-atalasea deiturikora iristeko bezain indartsua, eta horrek sortzen du efektu triboelektrikoa, Martinezen esanetan.

Marte, bere karbono dioxidoaren atmosfera ahularekin, mundu hotz, lehor eta hautseztatua da, non batzuetan haizea oso bizia den, boladetan jotzen duen, eta zurrunbiloak eta goranzko hauts-burbuilak antolatzen dituen, eta ekaitz erraldoien ehunka kilometroko fronteak osa ditzakeen, Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) ikertzaile Agustín Sánchez Lavegak gogorarazi duenez.

“Beraz, espero dugu deskarga elektrikoak orain arte oso ugariak izatea ingurumen-baldintza horiek gertatzen direnean”, gaineratu du Sanchezek, ikerketaren sinatzaile ere badenak, unibertsitateko ohar batean.

Taldeak mota horretako 55 txinparta identifikatu zituen, ia guztiak haize-zurrunbiloekin edo mugitzen ari ziren hauts-fronteak zeuden baldintza atmosferikoekin lotutakoak.

Fenomeno horren aurkikuntzak hainbat ondorio ditu. Horien artean, Martinezek azpimarratu du eremu elektrikoek perkloratoak sortzen dituztela, molekula organikoak degradatzen dituztenak, eta horrek zaildu egiten duela planetan iraganeko bizitzaren ebidentziak bilatzea.

“Biosinadurak bilatzen ari bagara, gogoan izan behar dugu litekeena dela desagertu edo degradatu izana. Fenomeno hori garrantzitsua da Marten bizi seinale horiek falta direla ulertzeko”.

Gainera, deskarga elektriko horien existentzia kontuan hartu behar da ekipamendua eramatean edo etorkizuneko giza misioetan, “ez dugulako nahi sentsore batek txinparta elektriko baten ondorioz funtzionatzeari uztea”, dio, nahiz eta dagoeneko kontuan hartzen diren eta orain arte ez den horrelako ezbeharrik gertatu.

Planetako iragarpen meteorologikoaren ereduak ere kaltetuak izan daitezke, batez ere giza misioak daudenean; izan ere, eremu elektrikoak egoteak atmosferan hautsa sartzeko uste baino haize gutxiago behar izatea eragin dezake.

Soinuak grabatzea

Taldeak, Toulouseko Unibertsitatea buru zuela (Frantzia), planetako atmosferako soinuen grabazioak erabili zituen, Supercam instrumentuaren mikrofono batek egindakoak, Perserverancek daramanetako batek. Triboeloektrikoen deskargak gertatzen direnean -deskribatzen du Martinezek- lotutako eremu magnetiko bat sortzen da, interferentzia bat sortzen duena, seinale bat, oso eredu zehatza duena eta mikrofonoa grabatzen duen seinale akustikoan jasotzen dena.