Diario de GipuzkoaDiario de Noticias de Gipuzkoa. Noticias de última hora locales, nacionales, e internacionales.

Saltar al Contenido

Períodico de Diario de Noticias de Gipuzkoa
Mirarte

40 urte liburu artean

Erein argitaletxeak, 1976an sortu zenetik, egoera berrietara egokitzeko lana egin du etengabe;haur eta helduen literaturan izen handiak plazaratu ditu baina “sortzaileak zaintzea” izan da beti bere erronka

Marta Esnaolaren erreportajea. Gorka Estradaren argazkiak - Sábado, 31 de Diciembre de 2016 - Actualizado a las 06:14h

Olatz Soraluze, Iñaki Aldekoa eta José Agustín Iturri, Erein argitaletxeak Donostian duen egoitzan.

Olatz Soraluze, Iñaki Aldekoa eta José Agustín Iturri, Erein argitaletxeak Donostian duen egoitzan.

Galería Noticia

Olatz Soraluze, Iñaki Aldekoa eta José Agustín Iturri, Erein argitaletxeak Donostian duen egoitzan.

1976ko abenduan ireki zituen bere ateak Ereinek. Hainbat egilek argitaletxe bat sortzeko ideia izan zuten eta, euskaraz plazaratzeko enpresarik ez zegoenez, proiektua martxan jarri zuten. Orain, 40 urte beranduago, euskal liburugintzan bere lekua bermatuta duen argitaletxea da Erein.

Baina egungo egoerara iristeko izan duen historia luzea da. Iñaki Aldekoa literatur arduradunak esan duenez, hiru garai bereiztu daitezke eta bakoi-tzean paper ezberdin bat izan du euskal gizartearen barruan. “Lehen urteetan, Ereinek erantzun nahi zion orduan zeuden kezkei;Franco hil ondoren, dena zegoen egiteko euskal munduan eta batez ere kezka historikoak eta kulturalak zeuden, baita euskararen ingurukoak ere”, adierazi du, hasierako liburuak gazteleraz argitaratu zirela azpimarratuz. Adibidez, lehenengoa Diálogos en torno a las elecciones izan zen, Eugenio Ibarzabalena, hauteskundeak zetozen eta. Autonomiari, euskara batuari eta beste hainbat gairi buruzko liburuak plazaratu ziren garai horretan. Euskarazko lehenengo liburua Euskadiko dependentzia ekonomikoa izan zen, Baleren Bakaikoarena, eta garai horretan oso garrantzitsua izan zen Gramatika bideetan, Patxi Goenagarena: “Euskal filologia ikasi duten guztiak liburu hori erabili dute”, azpimarratu du Aldekoak. “Garai horretan, argitaletxe guztiek ikasi genuen elkarren artean aurrera egiten”, gaineratu du Olatz Soraluze zuzendari eta gerenteak;idazleez gain, euskara batuaz zuzentzen zekien jendea behar zen, eta baita ilustratzaileak ere, industria bat sor-tzeko.

Bigarren garaia 1982tik aurrera markatuko zuen Aldekoak, orduan egin baitzen hezkuntzaren legea. “Horrek ekarri zuen testu liburuen munduan sartzea, eta horrekin batera, haur literaturak ere sekulako indarra hartu zuen”, gogoratu du literatur arduradunak. Bere ustetan, mintegi bat izan zen idazlee eta irakasleen-tzat, eta lan handia egin zuten Anjel Lertxundik, Mariasun Landak eta beste askok. “Momentu ona izan zen euskal idazle eta ilustratzaileen -Jon Zabaleta eta Antton Olariaga, besteak beste- lana aurrera eramateko”, gaineratu du. José Agustín Iturri produkzio arduradunak azpimarratu zuenez, “oso urte kaotikoak” izan ziren, oraindik linea argi bat jarri gabe, diskoak ere atera baitzituzten. “Txalo pintxalo haurrentzako diskoa adibidez garai hartakoa da, eta erakusten du ez genuela literatura bakarrik egiten;oso garrantzitsua izan zen”, dio. Garai horretan, pedagogia aldetik kezka handia zegoen eta ikuspegi horretatik, argitaletxeak progresistak izan ziren. “Literatura eta hezkuntza mundua oso loturik egon dira horrezkero”, gaineratu du Soraluzek. Bestalde, sail garrantzitsuak atera zituzten haurrentzat, Siberia Treneko ipuinak, Ziripot saila eta beste hainbat. “Atxaga eta Lertxundi bezalako idazleek, helduentzako liburuak egiteaz gain, beharra zegoela eta, haur literatura ere idazten zuten, eta kalitate handikoa, gainera”, jarraitu du Aldekoak: “Ez dut uste gerora kalitate hori gainditu denik”.

Gainera, 77an Ipurbeltz komikia argitaratu zutela gogoratu du, duela 8 urte itxi zena. “Hizkuntza freskoagoa eskaini zuen eta gainera, eskola bat izan zen gidoilari eta ilustratzaile askorentzat”, dio Soraluzek, punta-puntan dauden sortzaile asko bertatik pasa dira eta. “Euskarazko komiki bakarra izan da denbora askoan eta belaunaldi askok ezagutu dute”, nabarmendu du Aldekoak.

Hirugarren atala, bere ustetan, Bernardo Atxagaren Obabakoak (1989) liburuak markatuko luke. “Euskal literaturak gorputz bat hartzen zuenaren konfirmazioa izan zen liburu honekin Atxagak sari nazionala irabazi zuen;ordurako literatura egonkortuta zegoen, baina nolabait sari honek ekarri zuen aldaketa bat”, azpimarratu du Aldekoak. Hala ere, hori kanpoko errekonozimenduak eman zion indarrari dagokionekoa da, baina Euskal Herrian jada oso ezaguna zen: “Guztiok genekien Obabakoak kalitate literario handikoa zela”.

“Gure lana oso lotuta dago sortzaileekin eta gure erronka, orain arte bezala, eurek zaintzea da”, dio Aldekoak, eta horren ondorioz, liburu horiek saltzea eta jendeari gusta-tzea nahi dute, “lan horietan sinesten dugu eta”. Katalogoa begiratuz gero, literaturan “edozein lekutan burua goran emateko moduko izenak” daude literatur arduradunaren ustetan: Jon Miranderen Haur besoetakoa, Anjel Lertxundiren Hamaseigarrenean aidanez, Ramon Saizarbitoriaren Hamaika pauso -“beste hito txiki bat izan zen”-, Arantxa Urretabizkaia eta Toti Martínez de Lezea bezalako izenak aipatu dituzte. “Gehiago saltzen diren obra horiez gain, poesia ere ateratzen dugu gaur egun, nahiz eta badakigun minoritarioa dela”, gogoratu du Soraluzek. “Gauza transbertsal batzuk ere plazaratu ditugu, sexu-hezkuntzako liburuak eta parekotasunaren aldekoak ere bai”, gaineratu du.

Hala ere, hain merkatu txiki batean lan egitea “zaila” dela diote. “3.000 aleko tirada bat rentabilizatzea zaila da eta gainera, euskarara kanpoko liburuak itzultzea ere garesti agertzen da, elebiduna den gizarte batean, gaztelerak jatorrizkoa ematen baitu ba-tzuetan, nahiz eta ez izan”, azpimarratu du Soraluzek. Baina Iturriren ustetan, ez da aitzakia bat: “Urte gutxi daramagu eta poliki-poliki, oraindik idazle on gehiago agertuko dira”, dio.

“40 urte hauetan, gizartea aldatzen joan den heinean egokitu da argitaletxea”, dio Soraluzek: lan egiteko era, estruktura eta beste hainbat gauza aldatu dituzte, atzera ez gelditzeko. Hainbat gauzak erakusten dute hori zuzendariaren iritziz: “Lehen, oso lan gutxi plazaratzen ziren eta militan-tzia kontu handia zegoen;argitara-tzen genuena erosten zen”, gogoratu du Soraluzek. Gaur egun, egoera hori normalizatu egin da Iturriren ustez, “eta hori oso positiboa da”. “Produkzio askoz ere gehiago dago eta titulu bakoitzetik ale gutxiago kaleratzen dira”, dio Soraluzek, merkatuaren egoeraren aldaketa erakutsiz.

“Denboraren poderioz, argitaletxeen eta komunikabideen artean euskara normaltzen ari gara, industria kultural bat sortu da eta horrekin ikuspuntua aldatu egin da”, azpimarratu du Iturrik;lehen ez zegoen ezer ez, gero bakar batek indarra hartu zuen, eta orain euskal literaturak kalitatea duela agerikoa da. “Euskal liburuak liburudendetan mantentzeko lan handia egin beharra dago, nobedade pila bat baitaude”, azaldu du Iturrik. Produkzio arduradunaren ustetan, gaur egun zailagoa da gazte bati irakur-tzeko esatea, “irudiek hartu baitute indarra”. “Hori bai, euskaraz gero eta irakurle gehiago daude eta hori itxaropentsua da”, gaineratu du Soraluzek.

Euskarriari dagokionez, ez dute dudarik: “Papera da”. “Guri dagokigunez, papera ez den euskarrietan oso gutxi saltzen da, agian aldatuko da, baina oraingoz ez da konpetentzia”, baieztatu du Soraluzek. “Ematen zuen ordezkapen bat gertatuko zela, baina ez da hala”. Iturriren ustetan, bakoi-tzak bere zirkuitua izango du: “Entziklopediak adibidez, Interneten bidez erabiliko dira, ez baituzu liburu guztia behar, baina literaturan ez da aldaketa nabarmenik egongo”, adierazi du. Hala ere, bere iritziz beharrezkoa da haurrekin liburu-dendetara joatea, “maitatzen ikasteko”.

ereinen hasiera

1976 Sorrera. Franco hil berria zela eta hauteskundeak ate joka zeudela sortu zen Erein argitaletxea 1976. urteko abenduan. Julen Lizundia, Edorta Kortadi, Anjel Lertxundi, Xabier Lete, Jexuxmari Mujika, Axentxio Ondarzabal eta José Manuel Castellsek sortu zuten, euskarazko argitaletxe baten beharra ikusten zuten eta.

Laguntza 100 pertsona inguruk eskaini zieten, euren dirua proiektu honi ematen. Gaur egun, guztira 147 abonatu dauzka argitaletxeak.

Kargu nagusiak. Argitaletxearen sorreran, Axentxio Ondarzabal izendatu zuten Ereineko lehendakari. Hau hiltzean, bere postua Jexuxmari Mujikari pasa zioten eta gaur egun, berak dauka kargu hau. Bestalde, Julen Lizundia izan da argitaletxeko zuzendaria duela hogei urte inguru erretiroa hartu zuen arte. Orduan ordezkatu zuen Olatz Soraluzek postuan. Gaur egun, berarekin batera, Iñaki Aldekoa literatur arduraduna eta José Agustín Iturri produkzio arduraduna ari dira lanean.

erein gaur egun

15

langile daude gaur egun argitaletxean. Teknologiari esker, edizio lanetan asko aurreratu dute eta egin beharreko lanera egokitu behar izan dute: “Lehen eskuizkribuak lantzeko denbora eta pazientzia gehiago behar zen, baina gaur egun, lan hori produkzioari eskaini behar zaio, merkatua handiagoa baita”, dio Soraluzek.


COMENTARIOS:Condiciones de uso

  • No están permitidos los comentarios no acordes a la temática o que atenten contra el derecho al honor e intimidad de terceros, puedan resultar injuriosos, calumniadores, infrinjan cualquier normativa o derecho de terceros.
  • El usuario es el único responsable de sus comentarios.
  • Noticias de Gipuzkoa se reserva el derecho a eliminarlos.
  • Avda. Tolosa 23 20018 Donostia
  • Tel 943 319 200 Fax Administración 943 223 900 Fax Redacción 943 223 902